پایگاه خبری تحلیلی معلمان ایران اخبار تعلیم و تربیت و جامعه بزرگ فرهنگیان کشور
پایگاه خبری تحلیلی معلمان ایران – آموزش در جوامع معاصر تنها یک فرایند یادگیری ساده نیست، بلکه به عنوان نهادی کلیدی در شکلگیری مسیر زندگی افراد شناخته میشود. بسیاری از نظریهپردازان اجتماعی بر این باورند که آموزش میتواند به تحرک اجتماعی کمک کند و به ویژه برای افراد از طبقات کمدرآمد، فرصتی برای بهبود وضعیت اقتصادی و اجتماعی فراهم آورد.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی معلمان ایران، مدرسه و دانشگاه به عنوان ابزارهایی برای کاهش نابرابری و ایجاد فرصتهای برابر در نظر گرفته میشوند. در صورتی که آموزش به درستی عمل کند، استعدادها میتوانند جایگزین جایگاه خانوادگی شوند و افراد، صرفنظر از پیشینه اجتماعی خود، به مسیر پیشرفت دست یابند. به همین دلیل، آموزش همواره در کانون توجه سیاستگذاران و پژوهشگران حوزه عدالت اجتماعی قرار دارد.
با این حال، برخی دیدگاهها نشان میدهند که آموزش همواره نقش برابرکننده ندارد و میتواند به بازتولید نابرابریها منجر شود. اگر دسترسی به امکانات آموزشی، کیفیت مدارس یا فرصتهای یادگیری برای همه یکسان نباشد، نظام آموزشی به جای کاهش شکافهای اجتماعی، آنها را تثبیت میکند. عدالت آموزشی در این زمینه به معنای فراهمبودن فرصتهای برابر برای همه افراد است، به گونهای که عوامل مالی، فرهنگی یا اجتماعی مانع یادگیری نشوند.
بحث بیعدالتی آموزشی معمولاً در قالب تفاوتهای میان مناطق مختلف، گروههای اجتماعی و خانوادههای برخوردار و کمبرخوردار مطرح میشود. این مسئله در سالهای اخیر، همزمان با افزایش نقش پول در زندگی، اهمیت بیشتری یافته است. در این راستا، اسدالله باباییفرد، دانشیار جامعهشناسی دانشگاه کاشان، به همراه دو همکار خود، پژوهشی درباره وضعیت آموزش انجام دادهاند. این پژوهش که بر یکی از شهرهای بزرگ کشور متمرکز است، به بررسی پیامدهای گسترش نگاه اقتصادی به آموزش و تأثیر آن بر عدالت آموزشی پرداخته است.
محققان در این مطالعه با استفاده از تجربیات معلمان، نشان دادهاند که چگونه تغییرات اخیر در نظام آموزشی، دسترسی دانشآموزان به فرصتهای یادگیری را تحت تأثیر قرار داده است. روش پژوهش کیفی بوده و بر گفتوگو با معلمان استوار است. پژوهشگران با انجام مصاحبههای عمیق با ۳۰ نفر از معلمان مدارس مختلف شهر تبریز، تجربیات و برداشتهای آنها را درباره وضعیت آموزش گردآوری کردهاند.
یافتههای پژوهش نشان میدهند که گسترش نقش پول در آموزش، بهطور معنادار و قابل توجهی به نابرابری در مدارس دامن زده است. بر اساس روایت معلمان، آموزش که باید مسیر تحرک اجتماعی و دسترسی برابر به فرصتها باشد، به تدریج به حوزهای تبدیل شده که کیفیت آن با توان مالی خانوادهها مرتبط است. تمایل به مدارس غیردولتی، تفاوت در دسترسی به آموزش باکیفیت و نقش فقر خانوادهها از جمله محورهای اصلی مطرحشده در یافتههاست.
این شرایط باعث شده است که برخی دانشآموزان از امکانات گسترده آموزشی بهرهمند شوند، در حالی که گروهی دیگر با محدودیتهای جدی روبهرو هستند. پژوهشگران تأکید میکنند که این روند پیامدهای آموزشی و اجتماعی گستردهای به همراه دارد. کاهش نقش تربیتی مدرسه، تأثیر نابرابر آموزش مجازی به دلیل تفاوت در دسترسی به ابزارهای دیجیتال و فشار اقتصادی بر خانوادههای کمبرخوردار، از جمله مواردی هستند که زمینه بیعدالتی آموزشی را تقویت میکنند.
به گفته معلمان، در چنین شرایطی، آموزش برای برخی خانوادهها به اولویتی کمرنگ تبدیل میشود و این مسئله میتواند به افت انگیزه تحصیلی و حتی ترک تحصیل منجر شود. نتایج این پژوهش که در فصلنامه «مسائل اجتماعی ایران» وابسته به دانشگاه خوارزمی منتشر شده، نشان میدهد که پولیشدن آموزش تنها یک مسئله مدرسهای نیست، بلکه پدیدهای ساختاری و اجتماعی است.
بر اساس تحلیل روایتها، سرمایه فرهنگی و اقتصادی خانوادهها نقش مهمی در بهرهمندی از آموزش دارد. خانوادههای برخوردار با استفاده از کلاسهای تقویتی، معلم خصوصی و مدارس غیردولتی تلاش میکنند موقعیت فرزندان خود را تقویت کنند، در حالی که خانوادههای کمبرخوردار به دلیل هزینهها، امکان چنین سرمایهگذاریهایی را ندارند. این تفاوتها در نهایت به تثبیت شکافهای آموزشی منجر میشود.
علاوه بر این، گسترش آموزش مجازی پس از دوران کرونا، اگرچه فرصتهایی ایجاد کرده، اما به دلیل دسترسی نابرابر به اینترنت و ابزارهای دیجیتال، خود به عاملی برای تشدید نابرابری تبدیل شده است. پژوهشگران در نهایت بر ضرورت سیاستگذاری در سطوح مختلف برای رفع این معضل تأکید کردهاند؛ از حمایت بیشتر از مدارس دولتی در مناطق کمبرخوردار گرفته تا نظارت دقیقتر بر آموزش خصوصی و طراحی برنامههای حمایتی برای دانشآموزان محروم.
انتهای پیام/
منبع: ایسنا
